Tijdens de verhuizing vond ik het wat minder handig. Kan je binnen NL veel spullen gewoon nog meeverhuizen als je het even niet weet, hier moest bijna alles WEG, omdat we het gewoon niet mee konden nemen. Elk klein spulletje moest dus door onze handen. Meenemen of weg? Weggeven of verkopen? Weggeven aan wie? Verkopen voor welke prijs? Het spreekt voor zich dat het nogal veel tijd in beslag nam. Genante situaties bij de afvalemmer waren niet meer te voorkomen. Zelfs een spelbord waarvan de rest ontbrak werd omhoog gehouden en bekeken hoe dat zou staan bij diegene thuis aan de muur. Alles waar ook maar een beetje een plaatje in stond, kapotte boekjes, tijdschriften, werden gretig in beslag genomen.

Voor de spullen met voor onze ogen duidelijke waarde hadden we een aparte hoek in de kamer ingericht om te verkopen. Het trok tientallen mensen. Sommigen waren netjes, sommigen waren net raven. Een groepje chauffeurs kwam langs en bestormden met z’n vieren ons huis. JJ bracht ze snel naar de verkoophoek toe en verzekerde hun dat de rest in het huis al allemaal verkocht was. Tot in den treure uitleggende wat voor spullen het allemaal waren, en onderhandelend over de prijs, kreeg JJ al snel te horen dat ze geen geld hadden (met andere woorden, kan je het ons niet kado geven?). Vervolgens gingen de ogen al snel naar de rest van het huis en zagen de laptop. “De computer! Verkopen jullie die?” “De camera! Die heb ik nodig!” En voor je het wist liepen ze het hele huis door. Zucht. Je zou ze het huis uit willen zetten, maar je wil ook van je spullen af.

Dit alles bereikte zijn climax op de dag van de verhuizing. We moesten nog steeds HEEL veel doen. Veel mensen roken buit en cirkelden een beetje in en rond het huis, en kregen inderdaad hier en daar wat toegestopt, want man, je moet van je spullen af! Een meneer haalde het in z’n hoofd om een rekenmachine terug te brengen die hij voor een prikkie had gekocht omdat hij het niet deed. Dat kan je op zo’n moment niet hebben, maar we hebben hem netjes 25 eurocent teruggegeven en niet vriendelijk verzocht op te hoepelen. Een paar doosjes met allerlei kleine spulletjes die we nog moesten uitzoeken keerde ik om, met de bedoeling dat even later te gaan doen. Voordat ik het wist zaten vier mannen (waaronder onze eigen werknemers) en 2 kinderen door de spullen te graaien. Op mijn commentaar dat ik dat nog uit moest zoeken werd begrijpend geknikt, maar niet weggegaan. JJ moest het even later heel duidelijk zeggen, en toen gingen ze eindelijk.

Spullen, spullen. Wat hebben we er toch veel van als westerlingen. Wij vergeten wel eens de waarde ervan. Mensen die heel weinig hebben vergeten wel eens hun goede manieren als ze met veel spullen geconfronteerd worden. Beiden best begrijpelijk.

Mijn favoriete driver, Rajabu, haalt me op. Eerst 10 minuten bij Ng’itu wachten op ik weet niet wat ie nog moet doen, bidden? “Tandenborstel niet vergeten, we blijven daar slapen he?” “Oh ja”. Dan onze eigen verpleegkundige op halen en een andere zuster (die de les eerder gemist heeft en hem nu alsnog kan krijgen).
Naar het centrum voor frisdrank en benzine. Banden spanning controleren en op weg. Het heeft veel geregend de afgelopen tijd en de weg is dus als een prachtig geasfalteerde weg, maar dan met een laag ‘ijzel’ erop. Om 1 uur komen we aan op de plaats van bestemming.

2 verpleegkundigen hebben vanaf 8 uur op ons gewacht en hebben honger en gaan dus even wat eten. Ze komen van een andere nabije zusterpost die ik wegens tijdgebrek geclustered heb met degene die ik nu bezoek. De 2 verpleegkundigen en de clinical officer van Mandawa HC zijn nog in geen velden of wegen te bekennen en 1 verpleegkundige is ziek.
2 uur gaan we van start. Post-partum bloeding & shock (laag circulerend bloed volume, nee dus niet dat je schrikt, dat zeggen alle libelle lezers en verpleegkundigen hier ook) en zwangerschapsvergiftiging zijn de onderwerpen. Ng’itu dommelt halverweg in slaap, want om 4 uur opstaan om te bidden is killing en doet hem vaak halverwege de das om. Volgende onderwep mag hij doen en dat gaat super tegenwoordig. Om 7 uur zijn we klaar.

Naar de guesthouse. Zelfde liedje als vorige keer: diagonaal pas ik erin, na een uur voel ik de lattenbodem, na 3 uur mijn rug onafhankelijk van de houding waar ik in lig. 15 knaak- tot vuistgrote gaten in het muggennet (die ik met plakband provisorisch heb afgeplakt). 4 uur ochtendgebed moskee, 5.30uur eerste driver die zijn uitlaat even goed doorblaast (vvvvrruuummmmmm), 6 uur op. Rajabu slaapt nog, Ng’itu is na het ochtendgebed ook weer in coma. Dan maar even cardiologie doorlezen (wellicht heb ik daar straks in NL een baan in). Rajabu staat op en gaat met zijn tandenborstel in de mond tegelijkertijd zijn auto schoonmaken en… de uitlaat doorblazen. 7 uur is het geduld een beetje op. Ng’itu, ben je klaar?

8uur terug bij de dispensary van Mandawa om de verpleegkundige die gisteren de les gemist heeft op te halen. 20 minuten later is ze klaar en kunnen we gaan. De weg is nog slechter.
Met ‘Rajabu Adventures’ over een blubberpad op weg naar Nanjaru dispensary. In een auto die half mbovu is en GEEN werkende 4×4 heeft. We komen muur vast te zitten in de blubber, maar met een goed doorgeblazen uitlaat komen we er uiteindelijk uit. Respect! Rajabu die peentjes gezweet heeft roept in alle vreugde en euforie (in afrikaans engels): “Thiiis iis mai work, this iis mai profession bwanaa!” Iedereen lacht.

Om 10 uur bij de volgende zusterpost waar 20 patiënten wachten op de verpleegkundige (die ik mee zou nemen voor onderwijs in Nanjaru). Met z’n allen werken we het handeltje even weg. Rajabu is nu wél zenuwachtig, want zijn benzine meter staat ineens op leeg en de tank lekt iets van onderen. Diesel is hier nergens te koop. Hij klopt op de tank en vraagt: “klinkt dit leeg?” (in andere woorden, zullen we hier vannacht slapen?). Misschien hebben we ergens een steen geraakt? Gelukkig blijkt het een probleem van de meter te zijn (ook mbovu) en is de tank toch nog half vol. Om 12 uur, na een ‘thee pauze’ opweg voor het laatste uurtje blubberen. Dan kan de les voor de 20e (en tevens de laatste) keer beginnen.

Onderwijs in Tanzania: de leraar staat voor de klas en wijst met de stok wat dingen aan op het bord. De leerling is bang voor de stok (kiboko), daarom doet ie alsof ie het begrepen hebt terwijl die er eigenlijk nog niks van snapt. Je kunt je beter stil houden en in koor ‘èèèhèèè’ (bevestigend geluid) roepen als de leraar vraagt of iedereen het begrepen heeft, dan zeggen dat je het nog niet snap en de kiboko riskeren. Bati nzuri (je hebt geluk) als de leraar je geen vragen stelt (meestal).

Ik heb veel onderwijs gegeven de afgelopen 2 jaar en daar veel van geleerd. Ng’itu ook. “Ik heb van JJ geleerd dat het doel van onderwijs geven niet is dat de leraar z’n tijd volmaakt maar dat de leerling het helemaal begrijpt en nog beter het ook zelf aan iemand anders kan uitleggen”. Bij mij betekent les geven in deze context dus praktisch gezien: enkel vragen stellen, er uit halen wat erin zit en veel levendige voorbeelden bedenken. Dat maakt dat de les lang duurt en ook vandaag pas om 6 uur is afgelopen. Dan nog 2 uur terug naar huis. Moe gestreden maar voldaan stap ik de deur binnen. Genoeg inspiratie voor een stukje.

Vanwege de forse regens en omdat er lange tijd geen auto had gereden, was de weg naar school best een uitdaging. Een boom was omgevallen, waar je dan omheen moet manoevreren, geulen en kuilen zijn ontstaan waar ze eerst niet waren, en een heel deel was overwoekerd met hoog gras. Terwijl ik daar zo rijd in m’n grote stoere auto kan ik me maar moeilijk voorstellen dat ik Dawie over een paar maandjes op een hele andere manier naar school zal brengen. Over glad asfalt en betegelde fietspaden. Hier kijk ik om me heen en zie hier en daar ingestorte huisjes (vanwege de zware regens van de laatste weken), maar gelukkig staat er ook nog veel overeind. Daar zal ik om me heen kijken en rijtjeshuizen zien, en, in de tijd dat we in Oldebroek zullen wonen, grote boerderijen. Die huizen kunnen niet eens instorten, als je het mij vraagt. Hier kom ik aan en de helft van de kinderen is niet op komen dagen, omdat ze nog niet door hebben dat de vakantie afgelopen is. In NL krijg je daar een boete voor. Hier zit de juf nog even uitgebreid te kletsen met wat moeders, omdat er zoveel te bespreken is na zo’n lange vakantie. In NL zal om half negen de bel gaan en moeten alle kinderen binnen zijn en begint de les. Laatst vertelden we aan Dawie dat hij in Nederland weer een nieuwe fiets krijgt. Hij reageerde verheugd. “Oh, dan ga ik daarmee naar school!” Ik knikte bevestigend. “En dan mogen alle kindjes met mijn fiets!” Eeeh, daar klopte iets niet. Ik probeerde hem uit te leggen dat in Nederland alle kindjes hun eigen fiets hebben, maar ik geloof dat dat zijn voorstellingsvermogen te boven gaat. We gaan een interessante periode tegemoet, dat is een ding dat zeker is!

Thuisgekomen ben ik samen met mijn hulp chapatti’s gaan maken, een soort hartige, stevige pannekoek, die we hier eten met bruine bonen, en waar de kinderen helemaal gek op zijn. Dat moet ik dus even leren maken, zodat ik het misschien ook een keer in Nederland kan maken. Pff, wel een hele klus als je het goed wil doen! En zo zitten we ons langzaam maar zeker voor te bereiden op onze terugkeer naar Nederland. Hier en daar zoeken we dingen uit, ruimen we op, pakken we vast een klein beetje in. De eerste meubels en spullen zijn al het huis uit, alles is al verkocht in principe. Het voelt allemaal heel gek.

Dit weekend gaan we voor de laatste keer naar Mtwara, en waarschijnlijk ook voor de laatste keer naar Ndanda. Gek, ik had steeds gedacht dat we daar nog wel verschillende keren zouden komen, en nu is het opeens direct voor het laatst. Heel onwerkelijk. Veel mensen vragen ons hoe we ons voelen over het weggaan. Het antwoord is: dubbel! Aan de ene kant hebben we er steeds meer zin in en zijn we alle moeilijkheden hier steeds meer zat en moe. Oh, wat verlangen we vaak naar onze familie en vrienden, naar luxe en meer van dat soort dingen. Aan de andere kant nemen we afscheid van een hele byzondere plek, byzondere mensen, en een byzondere tijd die niet meer terug gaat komen. Het voelt heel definitief, en dat maakt het heftig.

Vorige week maakte ik een wandeling naar de top van een heuvel. Ik stond daar te genieten van het uitzicht. Rechts voor me kon ik ons huis zien, meer naar rechts wist ik de akkertjes en daarachter de rivier. Ik kon de mannen voor me zien die daar stenen maken, zwaar werk. Ik zag iemand in een palmboom klimmen om de kokosnoten te ‘melken’ (ze maken daar alcohol van). Een vrouw die net op haar akkertje geweest is en wat oogst met zich meedraagt. Achter mij wist ik de bush, met zijn hyena’s en andere beesten. Iets meer naar links de goudmijnen, links voor de grote weg en daarachter mooie heuvels. Opeens drong het tot mij door. Ik ben van dit land gaan houden! Het heeft nogal wat moeite en tijd gekost, maar nu voel ik het onmiskentelijk. Ik hou van dit land. Ik KEN deze plek. Ik weet wat waar gebeurt, ik weet hoe mensen zwoegen en zwoegen. Ik weet hoe mensen lachen en zingen. Hier liggen kostbare herinneringen. Hier op deze plek. Hier gaan we weg.

Vandaag was het dan zover. Daar was ze stralend met haar 2 kinderen van 6 en 5.5kg (oeps, in NL is een kind van 1 jaar minstens 10-14kg). Vooral het tweede kindje een meisje is er ernstig aan toe. Het heeft nauwelijks kracht om te eten en het voeden aan de borst laat ook te wensen over. Het kind is huilerig en hoest. We praten over wat het kind zoal te eten krijgt. Moedermelk, maïs-pap en stevige ‘aardappelpuree‘ van maïsmeel. Aardappels zijn te duur (in prijs verdubbeld dit jaar), laat staan rijst, groente of vlees! Ik vraag om het ‘patiënten-schrift’ van het kind en zie een aaneenschakeling van longontsteking en diarree. Het kind is nooit uit het rode (alarm) gedeelte van de groeicurve gekomen en de laatste 3 maanden op 5.5kg blijven steken. Reserves heeft dit kindje nooit op kunnen bouwen.
Ik schat een kans van 90% in dat dit kind het 5e levensjaar NIET zal halen. ‘s Avonds praten Esther en ik er over. Stel je toch voor dat je je kind zo moet zien weg kwijnen, dat is toch verschrikkelijk. Zo hard gevochten in die eerste weken, er door heen gekomen en dan nu een jaar later zou de aaneenschakeling van inkorten op de reserves het kind wel eens te veel kunnen gaan worden. Niet echt een succesverhaal.

Ik belde vanmiddag een collega in Lindi op die vanuit het regionale ziekenhuis helaas niets anders dan slecht nieuws te bieden had. In Tanzania is min of meer geen zorg-vangnet (geld) voor ondervoede kinderen, al het geld gaat naar de HIV-business. Zelfs de verpleegkundige van de HIV kliniek (die overigens even veel werk doen als alle andere verpleegkundigen in het land) schijnen maandelijks een extra bonus te krijgen van 40 euro (jaarlijks voor heel Tanzania zo’n 50.000euro schat ik in). Weet je hoeveel ondervoede kinderen Bill Gates/Clinton daar mee zou kunnen helpen. En het probleem gaat vrezen we alleen nog maar groter worden.

De regens vallen tegen, mensen planten hun maïs te laat. Zal de oogst wederom mislukken dit jaar, zullen de voedselprijzen verder stijgen? Meer kinderen zullen het voedseltekort (kwantiteit en variatie/kwaliteit) dan niet overleven. De tekorten aan drinkwater zijn nu vaak al ernstig laat staan het tekort aan brandhout, de gevolgen van overkapping en het wegspoelen van vruchtbare aarde als gevolg daarvan. Hogere kindersterfte lijdt tot de ingecalculeerde noodzaak om meer kinderen te verwekken wat weer gevolgen heeft voor de moedersterfte.
Hè Jan Jaap, wat ben je weer negatief en pessimistisch zeg ik tegen mezelf en hoor ik de lezer denken. Maar wat is het antwoord op dit als maar groter wordende probleem?

We geven de moeder een tas met eten en 10 euro. Ik neem het kind op in het ziekenhuis voor de zoveelste behandeling van een (beginnende en potentieel fatale) longontsteking en hoop op het beste. Dat 2012 voor deze lieve moeder toch niet het jaar zal worden waar op ze een van haar twee geliefde kindjes zal verliezen. Dat zij in 2013 zal kunnen zeggen, we zijn er nog, ik en mijn tweeling LEVEN.

In Nederland kijkt men graag vooruit. Wat staat er allemaal op de planning het komende jaar? Wat zijn onze goede voornemens? Wat willen we graag anders, beter doen? En we haasten ons dan ook om iedereen daar vooral veel geluk bij te wensen. Een mooie gewoonte.

Hier in Tanzania valt het ons op dat mensen elkaar en zichzelf vaak feliciteren, als ze elkaar voor het eerst in het nieuwe jaar weer zien. “Yes, we hebben het gehaald! We leven nog om het jaar 2012 te zien! Wat ben ik God dankbaar!” Een hele andere insteek, vind je niet? En heel reëel ook. De kans dat je in Tanzania vroegtijdig komt te overlijden is wat groter dan in NL. Ze zeggen dan ook tegen elkaar: “mijn buurvrouw is overleden in haar kraambed, en mijn oom is overleden aan HIV, maar IK leef nog! Het kindje van mijn vriendin heeft het niet gehaald, en weet je nog de zoon van die en die? Dood door een motorongeluk. Wat ben ik God dankbaar, ik heb dit jaar een kind gekregen en hij LEEFT!”

Ik vind het een mooie gedachte. Ik denk dat wij westerlingen het leven vaak te vanzelfsprekend vinden. Daarom wil ik dit jaar vanuit Tanzania een toost uitbrengen. Gefeliciteerd! Jullie hebben het gehaald! En wij ook! Het is 2012 geworden en we LEVEN. En ik kan ook nog zeggen: mijn kinderen LEVEN! Wat een geluk! Hoera!!

Ik kom de maternity in. Er staat een man vanuit Lindi. Hij heeft de halve maternity net gereorganiseerd en beklaagt zich over alle papiertjes aan de muur (mijn protocollen), die moeten op het mededelingenbord volgens hem. Huhum, sorry meneer, ik heb hier slechts 2 jaar gewerkt en al deze dingen zo georganiseerd. Ja ik weet het, het ziet er nog steeds chaotisch uit maar wat wil je zonder geld, zonder voldoende ruimte, een tekort aan personeel en een weekend wat net afgelopen is. Wie ben jij dat je zonder overleg zomaar van alles gaat veranderen? Meneer heeft nog meer grootse plannen, context loze ideeën (alsof we miljoenen te besteden hebben zeg maar) die hij wel even met de Medical officer in Charge (MoiC) zal bespreken. Ik zucht en ga aan tafel zitten. De verpleegkundige die braaf “Ahsante” gezegd had en het allemaal had laten gebeuren, dankt me en zegt dat ik hen gered heb. Ik denk, ja, maar wat gebeurt er in maart als er weer een of andere bobo komt op dagen met grootse wel bedoelde ideeën en hij niet het tegenwicht vindt wat vandaag zijn pad kruiste?

Tijdens de wardround vind ik een patiënt met vroegtijdige weeën die de medicatie niet gekregen heeft sinds gisteren, alsof ik op zondag een ronde voor mijn plezier heb gelopen! Zullen dit soort slordigheden ooit minder worden?

Ondertussen gebeurt er van alles de laatste tijd dat wel echt heel leuk is. Het begon met de wisseling van de MoiC. Iemand die leiderschap toont en waar ik goed mee kan samenwerken. Waar ik voor sommige dingen de moed had op gegeven en dus geen emoties meer voelde vond ik mijzelf in een team dat WEL verder wil en beter wil. Al mijn agenda punten van de vorige meeting zijn laatst weer doorgenomen ter follow-up (de bekende software issues als dagelijks ronde doen, goede overdracht, goede assessment van de patiënt en niet hoofdpijn = malaria = ALU medicatie). Ook de renovatie van de OK is in volle gang, er wordt iets met mijn adviezen gedaan zo lijkt het en er liggen plannen om de renovatie ook echt af te maken.
Ik wordt uitgenodigd voor de verschillende management meetings!!! Wow, wat een verschil met vorig jaar. Ik werd vorige week om advies gevraagd voor de budgettering van volgend jaar. “Dr JJ, please come to the meeting we have now, we are waiting for you”. Het heeft 2 jaar geduurd maar nu heb ik echt voet aan de grond. Het leiderschap is ontvankelijk geworden, ziet mijn waarde meer en dat maakt een verschil tussen dag en nacht.

Laatst bracht ik een agenda punt naar voren: wat zou een bibliotheek toch goed zijn voor Ruangwa. Het gebrek raakte me nu! Een gepassioneerde en iets emotionele speech volgde van mij aan het managementteam. “Er is ook niks hier, men heeft niet eens boeken om iets in op te zoeken. In Nederland hebben we zelfs op de kleuterschool een bibliotheekje en hier er niks! De boeken die mijn voorganger had achtergelaten zijn voor de helft uitgeleend en nooit teruggebracht. De leeromgeving is minimaal en men is er aan gewend dat men niks heeft! Hoe kan het ooit veranderen dat een dokter WEL ECHT wil weten wat een patiënt heeft, als hij het niet weet, als hij niets kan opzoeken?” Het was stil, men was geraakt: “Als hij zich al zo voelt om onze situatie, wat voelen wij dan die hier werken en blijven?”. De MoiC pakte de telefoon en begon iedereen te bellen die boeken nog niet terug gebracht had. Het eerste boek werd gelijk terug gebracht en met gejuich ontvangen. Een ruimte is beschikbaar gesteld voor een bibliotheek, een verantwoordelijke is aangesteld. Nieuwe boeken zijn besteld.

De laatste loodjes, ze zijn zwaar maar soms ook super rewarding! Ik ben een van hen geworden en toch sta ik zo ver bij hen vandaan. Ik ga dit spoedig achter laten, maar wat laat ik achter en hoe? De omstandigheden zijn vaak zo jammerlijk. Ik heb heel veel van mijzelf gegeven en dat is iets dat ik in ieder geval achter laat als ik de vele reacties mag geloven: “We gaan je heel erg missen, jij hebt ons zo veel geleerd, jouw voorbeeld was een voorbeeld”!

Mijn onderwijsstijl is een vragende stijl. Ik vraag en geef hints totdat er iets uit het achterste van het hersenlaadje naar voren komt. Nadeel is dat het onderwijs uren duurt, het voordeel is dat je een heel goed beeld krijgt van het begrip dat de ‘leerling’ heeft vóór je uitleg en, als je het in de herhaling nog een keer doet, of ze werkelijk begrepen hebben wat je hebt proberen uit te leggen. Een paar voorbeelden:

* Een pasgeboren kind kan verschillende kleuren hebben, welke? Nurse: rood of groen. Groen? … (… = enkele minuten later). Rood (goed teken) of blauwig als teken van lage hoeveelheid zuurstof in het bloed.

* Het lichaam heeft twee essentiële organen die het continue moeten blijven doen anders ga je dood. Welke? … , … Longen en hart. Wat deze twee organen doen is volstrekte duisternis. Het duurt vervolgens een half uur om uit te leggen dat het hart bloed circuleert, wat bloed uberhaupt is en wat je doet als je op de borstkas gaat drukken bij een kind dat geen goede hartslag heeft (reanimeren). Nee, het is niet om de longen wakker te maken!

* Hoeveel bloed heeft een mens eigenlijk (belangrijk om te weten om begrip te hebben van hoeveel bloed je als mens kunt verliezen voordat je in de problemen raakt). Een groot vraagteken? 1 liter, 20?

* Wat is een wee? … Nurse: buikpijn. Ja, een wee geeft buikpijn maar waar komt dat door? N: doordat de buik pijn afgeeft. Ja, maar wat geeft die pijn af. … Waar ben je mee bezig als je weeen hebt? Ben je zelf bevallen? N: Ja… Nou dan wat gebeurt er dan dus? … N: Je hebt pijn in je buik. Goh echt? … … N: De baarmoeder is aan het werk. Heel goed, maar wat is dan het eigenlijke werk dat het verzet, wat doet het … Uiteindelijk geef ik zelf het antwoord: Samentrekken (verbaasde blikken).

* Wat is een (kniepees) reflex. Eerst maar de zuster het zelf laten ervaren. Dikke verpleegkundige op een niet heel stevige tafel, beentjes over de rand, gegiebel. Na een tik tegen de kniepees is de reflex zichtbaar, gevolgd door een enorme schaterlach. Wat ze nu voelde was toch wel zo gek, hoe bestaat het!

Wat een voorrecht om in de brugklas dit allemaal met biologie al te leren. Basisinzicht in wat een lichaam is, wat er allemaal in afspeelt. En wat moet het werk als verpleegkundige toch interessant zijn als je dat allemaal niet weet!

Soms leg ik iets tot in detail uit met tekeningetjes of beschrijvende voorbeelden (waarom gaat de druk omhoog als een bloedvat smaller wordt?… 100mensen in een grote kamer met een smalle deur. Brand in de kamer, iedereen naar de smalle deur… Wat voel je als je bij de deur aankomt? De druk neemt toe!). Bijna altijd kom ik later in het onderwijs weer terug bij wat ik eerder geleerd heb, stel weer een vraag om er vervolgens achter te komen dat 70% niet onthouden is of verward wordt met iets anders. Na 3x uitleggen is het dan meestal wel aangekomen.

Onderwijs geven is soms een hele bevalling. Laatst heb ik, in uiterste wanhoop, dé onderwijstechniek voor een Tanzaniaanse verpleegkundige ontdekt. Gewoon zoals de Tanzaniaanse leraar het op school doet. De meester dreunt een zin (wat is een wee), de kinderen brullen het antwoord (het samentrekken van de baarmoeder), wat is een wee … .

Omdat de tijd opeens vliegt en de einddatum met rasse schreden naderbij komt wordt deze gedachte steeds sterker: DIT WAS HET DAN. Dit, waar we ons jarenlang op hebben voorbereid, over gedroomd hebben, hebben we nu beleefd in twee en een half jaar, en dit was het dan. Basta. Het hoofdstuk wordt bijna gesloten, de bladzijde bijna omgedraaid, tijd voor een nieuw hoofdstuk in ons leven.

Gelukkig hebben we nog drie en een halve maand, en die proberen we dus zo bewust mogelijk te beleven. Ja, we gaan bijna weg, maar NU nog niet. NU zijn we hier. Soms lukt me dat, om het moment te pakken. Zoals afgelopen zondag.

Wij gaan meestal met z’n allen om een uurtje of tien naar de kerk (we skippen het eerste uur onderwijs), blijven dan met het zingen en de mededelingen, en daarna gaat altijd een van ons met de kinderen weer naar huis. De ander blijft tot het eind. Deze zondag was ik aan de beurt om te blijven. Terwijl Jan Jaap met de kinderen wegrijdt, doet de pastor wat mededelingen en heet ons weer welkom in Ruangwa, na onze lange reis. Hij noemt ons ‘wazungu’ (oftewel blanken, westerlingen), maar verbetert zichzelf dan en zegt dat we geen wazungu meer zijn, maar afrikanen. Met andere woorden, we zijn geen vreemdelingen meer, we zijn één van hen. Aan die woorden denk ik terug als ik na de dienst naar huis loop. Ik laat de omgeving op me inwerken. Hoe vertrouwd zijn nu de zandpaadjes, de hutjes en de huisjes, de geiten en de kippen. Van de mensen die ik passeer groeten de meesten me vriendelijk in het swahili, en ik groet vriendelijk terug. Anderen echter reageren nog steeds verbaasd als ze een blanke zien en staren alleen maar of proberen een groet in het Engels. De kinderen die me zien roepen bijna allemaal ‘mama Dawie!’. Sommigen begroeten me beleefd met ‘shikamoo’ (de groet van respect die je gebruikt bij mensen die ouder zijn dan jij), anderen proberen ook wat Engels (‘what is my name?’) of roepen alleen maar ‘mzungu!!’. Aan de ene kant ben ik hier nu thuis en bekend en hoor ik erbij, aan de andere kant ben ik nog steeds een vreemdeling, en zal dat altijd blijven.

Het is ontzettend warm en de zon brandt genadeloos op me neer. M’n voeten zijn vies van het stof en het rode zand, de kleren plakken aan m’n lijf. Op een rustig tempo loop ik heuvelopwaarts naar ons huis, me voortbewegend door de allesoverheersende hitte. Tot mijn vreugde merk ik een briesje op, maar die brengt alleen maar nog meer warme lucht met zich mee. Alles om me heen, bomen, vogels, hagedissen, houden zich rustig en stil. Zelfs de vlinders lijken loom. En ik denk: ‘hier ben ik, hier loop ik, in Afrika. Daar is ons huis, dit is ons plekje’. En vanuit ons huis hoor ik al een verheugd ‘mamaaaa!’.

Helaas zijn deze momenten van overpijnzingen over het hier en nu maar schaars. Vaker voel ik mij alsof ik op een hellend vlak zit. De helling wordt steeds steiler, alles om me heen begint te rollen, onherroepelijk, en ik zet me nog schrap terwijl ik weet dat ook ik moet gaan en dat ik los moet laten.

Dar es salaam

Dar es salaam is natuurlijk bekend terrein voor ons, maar ditmaal logeerden we bij een nederlands gezin die we de vorige keer hadden leren kennen. Ik heb me nog nooit zo ontspannen in Dar gevoeld! De kinderen speelden heerlijk met hun kinderen, en wij konden lekker praten of een tijdschrift lezen, terwijl Jan Jaap een meeting had van de GIZ. Door dit gezin kregen wij een kijkje in de expatwereld van Dar es salaam. Een wereldje apart!

Udzungwa mountains

Vanuit Dar reden we zes uur landinwaarts, naar de Udzungwa mountains. Onderweg reden we door het mikumi national park en kregen alvast als toegift impala’s, zebra’s en olifanten te zien. De Udzungwa mountains is een gebied waar oorspronkelijk regenwoud is, met oa veel verschillende soorten apen en vogels. Er zijn geen wegen in het park, alleen wandelpaden. Aan de rand van het park verbleven wij, in een prachtige, groene omgeving. De volgende dag maakten we een prachtige wandeling naar een waterval, waar we ook even zwommen (koud!). De dag daarop wandelden we nog naar een andere waterval en toen gingen we weer op weg.

Ruaha national park

Vanuit Udzungwa reden we weer door heel ander landschap, kurkdroog, bergachtig en vol met baobabs. Het was een kunst om alle vrachtwagens te omzeilen die overal met pech op de weg stonden. Tot onze schrik werden we aangehouden door de politie omdat ik veel te hard reed (109, waar je 50 mocht…..). Oeps! Ik wist helemaal niet dat de tanzaniaanse politie op snelheid lette, want bij ons in de omgeving knalt iedereen maar door en geen haan die er naar kraait. Gelukkig kon meneer de agent me vergeven en kwamen we met de schrik vrij. Het laatste stuk van de rit was 2 uur op een dirtroad, en toen kwamen we op de plek van bestemming, even voor de ingang van het park (in het park zelf verblijven is onbetaalbaar). Het kamp had een heel open karakter, met grote safaritenten hoog op palen gezet, waar we vier nachten verbleven. Rondom het kamp waren twee waterplekken gemaakt, waar veel dieren (vooral olifanten) op af kwamen. Zo zat je bijvoorbeeld ‘s ochtends te ontbijten onder de blote hemel, met 150 meter verderop, gelijkvloers, een groepje olifanten die lekker aan het drinken waren. Of vanuit het zwembad, of vanuit je eigen luie stoel op de veranda, kon je genieten van de wilde beesten. Dit was geweldig, want hierdoor hoefde je niet perse het park in om wat te zien. Uiteraard gingen we wel, de volgende middag, een gamedrive maken. We genoten van de prachtige natuur, de dieren, het jachtgevoel, en uiteindelijk de triomf omdat we leeuwen hadden gevonden. Slik, ze waren hier een stukje groter dan die in het selous! De volgende ochtend heel vroeg gingen we nogmaals op weg. We volgden een vers bloedspoor, een pootafdruk, maar nog geen resultaat. Dan maar eerst even ontbijten. We stopten aan de rand van een grote drooggelegen rivier. Terwijl onze gids ons ontbijt klaarzette, klommen we op de rots om over de rivier uit te kunnen kijken. Kijk, daar kwam een groep olifanten aan. Onderaan de rots waar we zaten was een poeltje met water, dus we hielden onze adem in. En ja hoor, de groep olifanten kwam drinken, terwijl wij vlak boven hen zaten! We hoorden hun geslurp, het zuigen van hun slurf, wat een ervaring. Toen ze weer weggingen, gingen wij ontbijten. Terwijl wij ons tegoed deden aan broodjes met lekkere jam en pannekoekjes, keek de gids op en attendeerde ons op het alarmgeluid wat de impala’s maakten. Ze klom op de rots om goed te kunnen kijken en inderdaad, daar kwam een leeuw aangelopen. Uiteindelijk besloot het machtige dier weer de bosjes in te lopen, dus wij klommen in de auto om hem te volgen, terwijl de gids in haar eentje achtebleef (!) om de boel op te ruimen. Na de leeuw even gevolgd te hebben, geloofden we het wel en gingen terug naar onze gids. Terwijl we de boel aan het inladen waren, hoorden we de impala’s weer alarm slaan en de gids zag dat er weer een leeuw aankwam. En nog eentje. En nog eentje. Het werd tijd om allemaal veilig in de auto te gaan zitten en zo zagen we de ene leeuw na de andere voorbij komen, totdat er 11 leeuwen en een kleintje in een rijtje aan het drinken waren uit diezelfde plas, en vervolgens met het grootste gemak op de rots klommen waar wij zoëven nog gezeten hadden en onze ontbijtplek overnamen. Daar lagen ze een beetje te luieren, terwijl wij onze ogen uitkeken. En plotseling sprong er eentje op en ging op een drafje richting de plek waar impala’s en andere dieren stonden. Opeens iedereen gespitst kwamen er nog andere leeuwen achteraan, die simultaan bleven staan, weer verder gingen, en het uiteindelijk weer opgaven. De dieren hadden hun al gezien, het was zinloos om de jacht voort te zetten. Toen onze kinderen het uiteindelijk echt zat waren om naar die leeuwen te blijven kijken, trokken we weer verder, op zoek naar nog meer moois. En zo zag onze gids opeens een cheetah onder een boom liggen, daar waar wij echt niks konden zien. Zelfs toen we ernaartoe reden, zagen we nog niks, totdat we vlakbij kwamen en de pracht van dit beest konden bewonderen. Wat een geluk! De volgende dag was Julie zo moe dat we het haar niet aan konden doen nog eens een gamedrive te maken. Jan Jaap ging dus samen met Dawie, en kwam die avond breed grijnzend thuis omdat ze een jachtluipaard in een boom hadden gezien. Die ochtend daarop was het mijn beurt, maar helaas was de jachtluipaard vertrokken. Al rondrijdend en speurend stuitten we opeens op een plas met water waar een andere jachtluipaard lag te drinken! Het voert te ver om alle indrukken te beschrijven, de geuren, de geluiden, en alle dieren en vogels die we zagen, want dat zijn er heel wat. Duidelijk moge zijn dat dit een onvergetelijke ervaring was en dat we ontzettend van ons verblijf daar hebben genoten!

Kisolanza, vlakbij Iringa

Vanuit het Ruaha besloten we even Iringa in te gaan, om een indruk van die stad te krijgen. Wat een andere stad dan bijvoorbeeld Mtwara! Brede, goed aangelegde wegen, prachtige jacaranda’s, en echt het uiterlijk van een stad. We wilden graag het neema crafts centre zien, waar mensen met een handicap zijn opgeleid om allerlei mooie dingen te maken (zoals sieraden, tassen, enz), die ze verkopen in een winkeltje. Ook hebben ze een gezellig restaurantje waar we lekker koffie dronken. We waren ontzettend onder de indruk van deze plek. Alles zag er fantastisch uit. Wat geweldig als je zoiets op kan zetten! Voor geinteresseerden, hun webadres is www.neemacrafts.com. Toen gingen we naar een grote farm, een stukje buiten Iringa, waar we een paar daagjes namen om uit te rusten. De omgeving was hier weer heel anders. Grote bossen met naaldbomen, en wat een verschil in temperatuur! Plotseling was het fris en regelrecht koud in de avond en nacht. We deden in ons huisje de open haard aan en zaten graag in het warme bad. Verder hebben we daar wat korte wandelingetjes gemaakt en erg genoten van het lekkere eten in het restaurant.

Matema, lake Nyasa

Toen reden we naar Mbeya, en werden voor de zoveelste keer aangehouden door de politie. Deze was echter hardnekkig en bestudeerde onze stickers op de ruit nauwkeurig. “Waar is de brandveiligheidssticker?” vroeg hij, en wij antwoordden dat we daar nog nooit van gehoord hadden, maar dat we wel een brandblusser in de auto hadden. Nee, dat hoefde hij niet te zien. De sticker moest hij zien, en die hadden we niet, dus hadden we een probleem. Zo stonden we dus machteloos een half uur aan de kant van de weg te wachten tot onze bekeuring werd uitgeschreven. Jan Jaap betaalde de agent en zag hoe het geld rechtstreeks naar het borstvakje ging. We kregen wel een bonnetje mee, maar ze hebben meerdere bonnetjesboeken en vals spelen gaat dus erg makkelijk. Niks aan te doen. In Mbeya logeerden we bij een bevriende collega en zijn vrouw en kinderen. Mbeya ligt in een bergachtig gebied, en heeft echt een heel ander klimaat dan waar wij wonen. De grond is erg vruchtbaar en onze vrienden hadden dan ook drie grote avocadobomen in de tuin, rijen aardbeienplantjes, sla, wortels, en allerlei dingen die bij ons niet lukken. Hun tuin leek wel een paradijsje, zo groen en groot en met zoveel mooie bomen, planten en bloemen. Tussen Dawie en hun zoontje Momo klikte het al snel en al gauw klommen die twee gebroederlijk in alle bomen. De volgende dag gingen we met z’n allen naar het Nyasa-meer. De tocht ernaartoe was al schitterend. Hoog in de bergen passeerden we theeplantages en onnoemelijke aantallen bananenbomen. De lucht was fris en het rook heerlijk. Na een glibbertocht door modderige paadjes (het regende) en over gammele bruggetjes arriveerden we in Matema. We hadden een huisje op het strand, links van ons een rij bergen, en voor ons uit strekte het meer zich uit als een zee. Het was een waar zwemparadijs voor de kinderen (en voor ons ook). Hier hebben we een heerlijke paar dagen gehad. Dawie was net als zijn duitse vriendje aan het leren zwemmen en maakte goede vorderingen. De mannen zijn nog naar een waterval gewandeld, wat erg mooi was.

Mbeya

Hierna gingen we weer terug naar Mbeya. Helaas was ik ziek geworden en had de auto een probleempje, en dus konden we niet zoveel ondernemen. Gelukkig vermaakten de kinderen zich prima daar. Op een dag zijn we naar een plek geweest waar een zwembad en wat huisjes zijn, maar wat eigenlijk niet gebruikt wordt. Onze vrienden kenden de eigenaar en hadden geregeld dat we die plek een dag konden gebruiken. Vanuit een warmwaterbron beneden in het dal werd warm water omhoog gepompt naar het zwembad. Zo konden we een hele dag op die verlaten plek in het warme water zwemmen, terwijl buiten beurtelings de zon scheen, en dan plotseling regen en rukwinden losbarstten. Een volgende dag gingen we naar een coffee lodge, waar een zwembad was en tennisbaan waar je gebruik van kon maken. Hier hebben we heerlijk gerelaxed. En hier zwom Dawie voor het eerst helemaal zelf in het diepe van de ene kant naar de andere! Toen het tijd was om weer verder te trekken werd Dawie ziek met hoge koorts, waardoor we iets langer in Mbeya gebleven zijn.

Songea-Tunduru-Ruangwa

Uiteindelijk konden we de weg naar huis aanvaarden. We reden via Njombe (hoog in de bergen) naar het lagergelegen Songea, wat een hele mooie rit was. Daar verbleven we in het gastenverblijf van de benedictijnen. De dag daarop reden we over de eindeloze dirtroad naar Tunduru, waar we vijf uur later aankwamen. Het gebied wat we passeerden is een oversteekplaats van wild tussen het selous en een park in Moçambique, maar helaas hebben we niets gezien. Gelukkig kwamen we op een aangename plek van een duitse missionaris, waar ze zelfs een soort zwembadje hadden, dus de kinderen konden de rit even vergeten. De hitte sloeg ons hier wel weer in het gezicht. Oja, zo was het, we waren het even vergeten. Ik voelde me helaas weer ziek worden, en ook de kinderen hadden verhoging. Het was tijd om weer thuis te zijn! De volgende dag deden we de laatste etappe, gelukkig begon na 150 km het asfalt weer. In Masasi reden we even lang bevriende collega’s om onze kaasschaaf op te halen die we een keer ergens haden laten liggen, en toen reden we naar huis, en kwamen gelukkig veilig aan. We waren moe en bijna allemaal ziek, maar wel voldaan. We kijken terug op een fantastische reis, waarin we heel veel van het land gezien hebben. We zijn blij dat we dit hebben kunnen doen. Check onze foto’s!